Stavoren is een van de elf historische plaatsen in Friesland waar de Elfstedentocht langskomt als de natuur het toestaat. Dit schaatsevenement is verbonden met bijna 200 kilometer ijs over meren, kanalen en sloten, waarbij de tocht alle elf steden aandoet en uiteindelijk weer in Leeuwarden eindigt.
Stad met diepe wortelsStavoren heeft een lange geschiedenis. De stad kreeg stadsrechten al in de elfde eeuw, wat het tot een van de oudste steden van Friesland maakt. In de middeleeuwen functioneerde het als belangrijke handelsstad aan de Zuiderzee. Schepen kwamen van heinde en verre om graan, vis en andere goederen te vervoeren, en de haven was een dynamische plek vol bedrijvigheid.
Met het verstrijken van de tijd veranderde het lot van Stavoren. Door natuurlijke processen ontstonden zandbanken voor de haveningang, waardoor grotere schepen de stad moeilijker konden bereiken. Dit had invloed op de welvaart en maakte de rol van Stavoren als handelsstad kleiner. De bodem onder de haven die ooit zo levendig was, werd daardoor een symbool van verandering.
Wanneer de Elfstedentocht wordt aangekondigd, betekent dat dat het ijs in Friesland dik genoeg is over het complete parcours. In het verleden is de tocht meerdere keren gereden, maar sinds 1997 is er geen officiële Elfstedentocht op natuurijs meer geweest; winters zijn de laatste decennia vaker te zacht of wisselend.
Tijdens de tocht bereiken de schaatsers Stavoren na de eerste paar stadjes. Daar ontvangen ze een stempel op hun kaart, een kleine maar belangrijke bevestiging dat ze de Friese stedenroute volgen. De tocht voert daarna verder naar Hindeloopen en de andere steden. Onderweg kan het ijs onregelmatig zijn en moet je soms klûnen, dat betekent even lopen met schaatsen aan de voeten over een strook waar het ijs dun is.
Als je door Stavoren loopt zie je sporen van verhalen die generaties lang zijn doorverteld. Het beeld van het Vrouwtje van Stavoren vertelt een volksverhaal van trots en verlies. Volgens de legende bracht het handelen van een rijke koopmansweduwe rampspoed over de stad toen ze graan de zee in wierp. Dat verhaal leeft nog steeds in de stad, onder andere dankzij het standbeeld dat daar herinnert.
In de stad kun je ook moderne kunst treffen die verwijst naar de geschiedenis en de verbondenheid met water en visserij. Sculpturen en fonteinen geven een extra laag aan de beleving van de stad als plek van verhalen en tradities.
Stavoren ligt aan de rand van het IJsselmeer. Die ligging geeft een open gevoel, met brede uitzichten over het water. De haven is nog steeds een plek van beweging, al gaat het tegenwoordig vooral om pleziervaartuigen en kleine schepen in plaats van de grote handelsvloot van vroeger. Vanaf de kades kijk je uit over het water en voel je direct dat je aan de rand van Friesland bent, waar land en water elkaar ontmoeten.
De sfeer in Stavoren is rustig en tegelijk rijk aan verhalen. De straatjes in het oude centrum vertellen over eeuwenlange geschiedenis en geven je het gevoel dat je een stap terug zet in de tijd. Veel van wat er te zien en te voelen is, komt voort uit die lange geschiedenis en de wisselwerking met het water waarop de stad altijd heeft vertrouwd.
Als de Elfstedentocht weer gereden kan worden, keert de route na Stavoren terug naar noordelijke steden en gaat de reis verder langs Hindeloopen en Workum. Voor veel deelnemers is Stavoren een van de hoogtepunten op de tocht. Het ijs kan hier strak en snel zijn, maar ook mistroostig wanneer de wind over het open water jaagt. Toch hoort de stad bij het verhaal van de Elfstedentocht, niet alleen als controlepost maar als plek waar geschiedenis en natuur samenkomen op het ijs.
Stavoren laat zich kennen als een stad met roots diep in de Friese geschiedenis, verbonden aan water, handel en traditie. Voor iedereen die de Elfstedentocht volgt is dit een plek waar je even stilstaat om de tocht te vervolgen richting de volgende steden. Hier voel je de relatie tussen mens, natuur en cultuur in Friesland.
