De Elfstedentocht is een ijs-schaatstocht die je alleen kunt rijden als het lang en streng genoeg vriest in Friesland. Het is een tocht over natuurijs langs elf historische steden in de provincie, bijna 200 kilometer lang. Sinds de eerste officiële tocht in 1909 is hij vijftien keer gereden, de laatste keer in 1997.
Je start in de Friese hoofdstad Leeuwarden en volgt ijsbanen, kanalen, meren en vaarten naar steden zoals Sneek, IJlst, Sloten, Hindeloopen en Dokkum, voordat je weer terugkeert naar Leeuwarden. Onderweg moet de ijslaag overal dik genoeg zijn, minimaal 15 centimeter, anders kan de tocht niet doorgaan.
De tocht wordt georganiseerd door de Koninklijke Vereniging De Friesche Elf Steden. Die vereniging bestaat sinds 1909 en werkt samen met tientallen vrijwilligers om alles op papier klaar te hebben als de weersomstandigheden goed zijn.
Vanaf het moment dat het flink vriest in Friesland, vragen veel mensen zich af of het ‘it giet oan’ wordt, een Fries gezegde dat betekent dat de tocht doorgaat. In Nederland krijgt dit nieuws dan veel aandacht en ontstaat een soort spanning rond de dag. Vroeger was het een wedstrijd met tijdslimieten, maar in de loop van de tijd werd het vooral een lange toertocht waarbij iedereen binnen de tijd moet finishen.
De tocht heeft door de jaren heen flink wat verhalen opgeleverd. Een van de zwaarste edities vond plaats in 1963, toen het extreem koud was en maar weinig deelnemers finishen. De laatste officieel gereden tocht in 1997 trok tienduizenden deelnemers.
Omdat de kans op een echte ijs-Elfstedentocht steeds kleiner wordt door mildere winters, zijn er andere manieren om de route te beleven. Jaarlijks wordt een fiets-Elfstedentocht georganiseerd, waarbij duizenden wielrenners op de pedalen klimmen en langs dezelfde elf steden rijden.
In Friesland zelf leeft de traditie verder met verhalen, foto’s en tentoonstellingen in musea zoals het Friese schaatsmuseum waar je kunt zien hoe het er vroeger aan toe ging en hoe de tocht onderdeel werd van de regionale en landelijke cultuur.
Voor sommige Friezen en Nederlanders staat de Elfstedentocht symbool voor doorzettingsvermogen en verbondenheid met het landschap. In strenge winters waar het ijs dik genoeg kan worden hopen mensen op dat ene moment waarop de tocht aangekondigd wordt. Voor velen blijft het een onderwerp van gesprek, zelfs als het alweer jaren geleden is dat de laatste tocht werd gereden.
De Elfstedentocht is meer dan alleen een sportieve uitdaging. Het is een verhaal van natuur, weer, cultuur en traditie rond het Friesland van vroeger en nu.
